Tôi từng nghĩ lái xe chỉ mỏi lưng cho đến khi đọc được con số này

Não bộ nhầm lẫn giữa mệt và say khi lái xe

Mỗi ngày tôi mất khoảng hai tới ba tiếng cho quãng đường đi làm và về nhà. Trước đây, tôi chỉ nghĩ ngồi lâu thì mỏi lưng, vậy thôi. Đến khi đọc nghiên cứu trên, tôi mới hiểu vì sao nhiều cơ quan an toàn giao thông, trong đó có NHTSA (National Highway Traffic Safety Administration - Cục Quản lý An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Hoa Kỳ) xếp việc lái xe khi mệt mỏi vào cùng nhóm nguy hiểm với lái xe sau khi uống rượu. Không phải vì say thật, mà vì hệ quả lên khả năng phản ứng là tương đương.

NHTSA ghi nhận 633 ca tử vong được xác nhận liên quan đến lái xe khi buồn ngủ chỉ trong năm 2023. Đó không phải con số của ai xa lạ. Đó có thể là bất kỳ ai trong chúng ta, hay người thân của chúng ta, đang lái xe mỗi ngày mà không để ý.

Ngồi lâu, cơ thể trả giá ở đâu

Một nghiên cứu trên 264 lái xe chuyên nghiệp tại Ấn Độ cho thấy ngồi lâu, tư thế xấu và rung lắc liên tục từ xe gây ra các rối loạn cơ xương khớp, ảnh hưởng phổ biến nhất ở vai, tay, lưng và cổ. Một khảo sát khác trên dân văn phòng cũng cho kết quả tương tự, hơn một nửa người tham gia báo cáo từng bị đau cổ hoặc đau lưng trong vòng 12 tháng.

Cột sống chịu nhiều hơn chúng ta tưởng. Ngồi làm tăng áp lực lên đĩa đệm từ 40 đến 90% so với khi đứng. Cụ thể hơn, nếu ngồi thẳng không tựa lưng, áp lực đĩa đệm vùng thắt lưng là 140% so với đứng. Nếu ngồi cong người về trước, như nhiều người vẫn làm khi mệt hoặc cúi nhìn điện thoại lúc dừng đèn đỏ, áp lực này lên tới 190%.

Và đường ruột, thứ ít ai nghĩ tới, cũng bị ảnh hưởng. Ngồi cong lưng quá lâu làm thay đổi sự thẳng hàng tự nhiên của cột sống, khiến việc tiêu hoá và đi vệ sinh khó khăn hơn so với khi ngồi đúng tư thế. Một chi tiết nhỏ, nhưng đủ để thấy tác động của việc ngồi sai không chỉ nằm ở lưng hay cổ.

Xe giải quyết bằng công nghệ, chúng ta giải quyết bằng cách khác

Những dòng xe cao cấp giải quyết vấn đề này bằng phần cứng. Ghế chỉnh được nhiều hướng, có dòng lên tới hơn 20 hướng, cho phép tùy biến chính xác theo từng dáng người, từ độ ngả lưng đến phần đỡ đùi. Đi xa hơn nữa trên Land Rover Defender phát triển một công nghệ ghế gọi là Morphable Seat. Ghế này dùng các cơ cấu chuyển động nhỏ gắn trong lớp đệm, liên tục vi chỉnh hình dạng ghế trong suốt hành trình, đánh lừa cơ thể cảm giác như đang vận động nhẹ chứ không phải ngồi yên hàng giờ liền. Đây vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm tại bộ phận nghiên cứu nội thất của hãng, nhưng cho thấy rõ một điều: ngồi lâu trong xe là vấn đề đủ lớn để cả một hãng xe phải đầu tư nghiên cứu riêng để giải quyết.

Nhưng nếu xe của bạn không có những thứ đó, vẫn còn cách.

Một tấm đệm lưng bằng memory foam, có dây đai cố định, giá không quá vài trăm nghìn, đã đủ để giảm áp lực lên cột sống đáng kể. Đệm ngồi khoét lỗ hình chữ U giúp giảm áp lực lên xương cụt nếu bạn hay đau khi ngồi lâu. Với những ai thực sự muốn đầu tư thêm, có cả loại đệm massage cắm cổng 12V, không cần xe phải có sẵn tính năng gì, chỉ cần cắm vào là dùng được.

Đừng cố lái khi cơ thể đã báo hiệu

Với những chuyến đi dài, khuyến nghị phổ biến là nghỉ 15 đến 20 phút sau mỗi 2 giờ lái liên tục, và nghỉ dài hơn, khoảng 30 đến 60 phút, sau mỗi 4 đến 6 giờ.

Không cần làm gì cầu kỳ.

Ra khỏi xe. Đi vài bước. Vươn vai. Để máu lưu thông lại, để cột sống được nghỉ khỏi áp lực đã chịu suốt mấy giờ qua.

Cơ thể không phân biệt rõ giữa mệt và say, và đó là lý do lái xe khi buồn ngủ nguy hiểm hơn nhiều người nghĩ. Ngồi lâu không chỉ làm mỏi lưng, mà còn ảnh hưởng tới cổ, vai, cột sống, và cả hệ tiêu hoá. Xe cao cấp có công nghệ riêng để xử lý điều này, nhưng một tấm đệm lưng vài trăm nghìn cũng giải quyết được phần lớn vấn đề. Và quan trọng nhất, dù xe có công nghệ gì hay không, một lần dừng nghỉ đúng lúc vẫn là thứ không công nghệ nào thay thế được.

Một tư thế đúng, một lần dừng nghỉ đúng lúc, đôi khi quan trọng hơn cả việc bạn đang lái chiếc xe gì.