HiPhi X: mẫu xe điện từng đắt nhất Trung Quốc, chủ xe giờ phải lên chợ đồ cũ tìm phụ tùng

Tháng 9/2020, HiPhi X ra mắt với giá từ 570.000 tới 800.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 2,1 tới 3 tỷ đồng, và được xem là mẫu xe điện đắt nhất do thương hiệu Trung Quốc sản xuất. Chưa đầy 4 năm sau, nhà máy dừng hoạt động, công ty mẹ vào phá sản tái cơ cấu, còn những người đã trả tiền tỷ cho chiếc xe này phải tự tìm phụ tùng trên các sàn mua bán đồ cũ.

Mô hình đất sét bị đập hơn 70 lần

Người đứng sau HiPhi là ông Đinh Lỗi, từng giữ chức phó chủ tịch tập đoàn SAIC, tổng giám đốc liên doanh SAIC-GM và phó quận trưởng khu Phố Đông của Thượng Hải. Năm 2017, ông thành lập Human Horizons, công ty mẹ của thương hiệu HiPhi, với mục tiêu làm xe điện hạng sang theo lộ trình mà Tesla từng đi, tức bán xe đắt trước để xây thương hiệu rồi mới hạ dần phân khúc.

HiPhi X là một chiếc SUV cỡ lớn dài 5,2 m, dùng khối pin 97 kWh cho quãng đường công bố 550 km, với điểm nhận diện là hàng cửa sau mở lên theo kiểu cánh chim. Theo lời kể của nhân viên thời kỳ đầu với chuyên trang HiEV, trong khi hãng xe truyền thống thường làm mô hình đất sét 2 tới 3 lần cho một mẫu xe, mô hình của HiPhi X bị đập bỏ hơn 70 lần vì nhà sáng lập chưa hài lòng. Trụ sở mới của công ty tại Thượng Hải cũng được thiết kế mô phỏng khuôn viên của Apple.

Doanh số không theo kịp tham vọng

Thực tế thị trường khác xa kỳ vọng. Theo tổng hợp của 36Kr, HiPhi bán được 4.237 xe trong năm 2021 và 4.349 xe trong năm 2022. Với mức giá cao, đây được coi là một thành tích đáng kể đối với thương hiệu nội địa, và mẫu HiPhi Z ra mắt sau đó còn nhiều lần đứng đầu doanh số tháng trong phân khúc xe điện hạng sang trên 500.000 nhân dân tệ.

Vấn đề nằm ở cấu trúc tài chính. Ông Đinh Lỗi nhiều lần tuyên bố công ty không thiếu tiền, và Human Horizons gần như không gọi vốn từ nhà đầu tư xã hội mà chủ yếu dựa vào hỗ trợ của chính quyền địa phương tại Phố Đông, Diêm Thành và Thanh Đảo. Tháng 7/2023, hãng tung ra HiPhi Y với giá khoảng 300.000 nhân dân tệ để tăng sản lượng, nhưng mẫu xe này không được thị trường đón nhận như mong đợi.

Sụp đổ trong vài tháng

Tháng 1/2024, các nhà cung cấp bắt đầu kéo tới vây cổng trụ sở để đòi tiền. Theo HiEV, Human Horizons khi đó nợ gần như toàn bộ nhà cung cấp, trong đó hai chủ nợ lớn nhất là Desay SV và Bosch với số tiền ở mức hàng trăm triệu nhân dân tệ. Nguyên nhân trực tiếp khiến dây chuyền dừng lại là Bosch ngừng giao hệ thống cân bằng điện tử và bộ trợ lực phanh vì chưa được thanh toán.

Ngày làm việc đầu tiên sau Tết Nguyên đán 2024, hãng thông báo dừng sản xuất 6 tháng. Nhân viên quẹt thẻ không vào được văn phòng, nhà máy ngừng chạy, và kênh phát trực tiếp chính thức của thương hiệu chuyển sang bán bít tết. Ông Đinh Lỗi khi đó nói công ty chỉ còn khoảng thời gian 3 tháng để xoay xở, ngắn nhất có thể chỉ 1 tháng.

Tháng 7/2024, Human Horizons nộp đơn xin tiền tái cơ cấu, và tòa án thụ lý vào tháng 8 cùng năm. Tháng 4/2025, tòa quyết định hợp nhất thực chất các công ty trong hệ thống để tái cơ cấu, và tới tháng 4/2026 kế hoạch tái cơ cấu mới được phê duyệt, sau hơn 600 ngày kể từ khi dừng sản xuất. Theo dự thảo kế hoạch, tổng nợ của hệ thống vượt 13,6 tỷ nhân dân tệ, với hơn 2.450 chủ nợ thông thường.

Chủ xe ở lại với chiếc xe tiền tỷ

Người chịu thiệt trực tiếp là những người đã mua xe. Theo tường thuật của báo chí kinh tế Trung Quốc tháng 3/2026, các trung tâm hậu mãi của HiPhi đóng cửa dần, số còn lại trên cả nước rất ít, và phụ tùng ngày càng khó tìm. Chủ xe phải tự tìm linh kiện trên sàn mua bán đồ cũ và trong các nhóm chủ xe, rồi tự học cách sửa chữa.

Riêng trên một nền tảng video ngắn đã hình thành 8 nhóm chủ xe HiPhi toàn quốc với hơn 3.000 thành viên. Bảo hiểm là rắc rối tiếp theo, khi nhiều chủ xe bị công ty bảo hiểm từ chối hoặc bị buộc mua kèm bảo hiểm chỗ ngồi mức 500.000 nhân dân tệ. Một hợp đồng bảo hiểm được dẫn trong bài cho thấy chiếc xe trị giá 489.000 nhân dân tệ phải đóng phí bảo hiểm vật chất 6.654 nhân dân tệ.

Một người từng sở hữu HiPhi và đã bán xe nói ngắn gọn rằng đâm vào thì khó sửa nên lái mà nơm nớp lo sợ. Với một chiếc xe từng được giới thiệu là đỉnh cao của xe điện hạng sang nội địa, đó là trạng thái mà ít ai hình dung khi ký hợp đồng mua.

Trên giấy tờ pháp lý, HiPhi chưa hẳn đã biến mất, vì kế hoạch tái cơ cấu đã được phê duyệt và các thông tin về khả năng sản xuất trở lại vẫn xuất hiện, dù chỉ ở dạng tin đồn. Nhưng với những người đang sở hữu HiPhi X, tình trạng pháp lý của công ty mẹ không thay đổi được việc xe của họ phải chờ phụ tùng tính bằng tuần và khó mua được bảo hiểm.

Câu chuyện của HiPhi cho thấy giá bán cao và thiết kế nổi bật không bảo đảm cho vòng đời của một thương hiệu. Một hãng xe có thể dành hàng năm để chăm chút một mô hình đất sét, nhưng lại không có đủ dòng tiền để trả cho nhà cung cấp hệ thống phanh, và khi dòng tiền cạn thì những người mua xe trở thành bên cuối cùng gánh hậu quả.

Tháng 9/2020, HiPhi X ra mắt với hàng cửa cánh chim là hình ảnh được giới thiệu nhiều nhất. Năm 2026, hình ảnh gắn với mẫu xe này là những nhóm chủ xe trên một nền tảng video ngắn trao đổi phụ tùng cũ và hướng dẫn nhau cách tự sửa. Hai hình ảnh ấy cách nhau chưa đầy 6 năm.