Hành trình 60 ngày xuyên Trung Quốc của Nguyễn Ngọc Minh phơi bày cái giá thật sự của một chuyến overland: rủi ro, bản lĩnh và những quyết định không có đường lùi.
Có những hành trình được nhắc đến bằng điểm đến, nhưng cũng có những chuyến đi chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhìn lại những gì đã phải đánh đổi. Hành trình 60 ngày xuyên Trung Quốc của blogger Nguyễn Ngọc Minh là một chuyến đi như vậy. Không hào nhoáng, không được đo đếm bằng những khung hình đẹp, chuyến overland này bắt đầu bằng sự háo hức và kéo dài bằng những thử thách liên tiếp, nơi mỗi quyết định đều đi kèm rủi ro và áp lực của người cầm lái.
Từ mê cung thủ tục đưa xe cá nhân qua biên giới, những vùng cao nguyên trắng sóng Internet cho tới cú lật xe ngoài dự kiến trên cung đường G38 khắc nghiệt, hành trình ấy buộc Minh phải liên tục lựa chọn giữa đi tiếp hay dừng lại. Và đó cũng là lúc hành trình 60 ngày xuyên Trung Quốc của Nguyễn Ngọc Minh hiện ra rõ nét nhất, qua từng câu chuyện, từng quyết định không có chỗ cho sai lầm.
Anh nói đây là lần đầu tiên "tự mò" mọi thủ tục và dẫn đoàn xe sang Trung Quốc; vậy đâu là rào cản hành chính khiến anh cảm thấy "đau đầu" nhất khi thực hiện thủ tục đưa xe cá nhân qua biên giới?
Điều khiến tôi trăn trở và mệt mỏi nhất chính là sự thiếu vắng của một quy trình chuẩn hóa hay các văn bản công khai dành cho xe biển số Việt Nam nhập cảnh Trung Quốc.
Mọi khâu thủ tục đều giống như một mê cung mà chúng tôi phải tự tìm lối ra thông qua các đơn vị trung gian, nơi mà mỗi địa phương lại có một cách hiểu và áp dụng quy định khác nhau. Cảm giác cầm được tờ giấy phép trong tay rồi nhưng trong lòng vẫn thấp thỏm không yên, vì chẳng ai dám chắc liệu khi đặt chân tới cửa khẩu có phát sinh thêm một yêu cầu "trên trời" nào khác hay không. Chính sự bất định đó buộc tôi phải luôn sống trong trạng thái căng não, chuẩn bị sẵn sàng cho những phương án dự phòng tồi tệ nhất.
Với triết lý di chuyển kiểu "Rally" (mỗi xe tự chọn đường từ A đến B), có khoảnh khắc nào anh cảm thấy mất kiểm soát khi các thành viên mất liên lạc với nhau ở những vùng không có Internet không?
Áp lực là có, thậm chí là rất lớn khi chúng tôi tiến sâu vào những vùng trắng sóng Internet, nơi mà mọi kết nối với thế giới bên ngoài hoàn toàn bị cắt đứt.
Tuy nhiên, khi đã chấp nhận luật chơi kiểu Rally, tôi và các thành viên đều hiểu rằng rủi ro mất liên lạc là một phần của trải nghiệm. Khoảnh khắc sự im lặng bao trùm lên bộ đàm, tôi buộc phải đặt niềm tin tuyệt đối vào khả năng tự xoay xở và bản lĩnh của từng anh em.
Trong những chuyến đi như thế này, một người trưởng đoàn không thể mãi là "bảo mẫu", mà mỗi tay lái phải là một thực thể độc lập, có đủ năng lực để tự xử lý sự cố trong một khoảng thời gian nhất định trước khi tìm thấy nhau.
Khi một xe trong đoàn phải quay về sớm vì việc gấp, anh đã phải xử lý những xung đột về mặt giấy tờ và tâm lý đoàn như thế nào để hành trình của 3 xe còn lại không bị chệch nhịp?
Về mặt pháp lý, tôi phải cực kỳ quyết đoán để tách hoàn toàn hồ sơ của chiếc xe đó ra khỏi đoàn, đảm bảo rằng việc họ rút lui không gây ra bất kỳ hiệu ứng domino nào đến tư cách lưu hành của những xe còn lại trên đất bạn.
Nhưng cái khó nhất vẫn là xử lý tâm lý. Tôi chọn cách đối thoại thẳng thắn với tất cả mọi người, khẳng định rằng đây là một quyết định cá nhân hoàn toàn hợp lý và cần thiết của họ, chứ không phải là một "sự cố" hay điềm báo xấu cho đoàn.
Khi mọi thứ được đặt lên bàn cân một cách minh bạch và rõ ràng, anh em sẽ giữ được cái đầu lạnh và nhịp điệu hành trình không bị xáo trộn bởi những cảm giác nuối tiếc hay lo âu không đáng có.
Trong vai trò dẫn đoàn, làm thế nào anh cân bằng được giữa việc "vừa đi chơi, vừa quay content, vừa phải lo hậu cần" cho cả một tập thể trong suốt 50 ngày liên tục?
Thú thực là tôi không cố gắng để đạt được một sự cân bằng tuyệt đối, vì điều đó gần như là bất khả thi trong một hành trình khắc nghiệt như vậy.
Tôi lập trình sẵn trong đầu một bảng thứ tự ưu tiên bất biến: đầu tiên phải là sự an toàn của con người, kế đến là tiến độ di chuyển và sau cùng mới là trải nghiệm cá nhân hay việc sáng tạo nội dung.
Có những ngày, tôi chấp nhận cất hết máy quay, gác lại những thước phim đẹp để toàn tâm toàn ý lo cho con xe hay xử lý đống giấy tờ hậu cần ngổn ngang. Mình phải biết hy sinh cái tôi nghệ sĩ để giữ vai trò của một người thuyền trưởng, có như vậy thì đoàn mới đi xa và đi bền được.
Anh có nhắc đến việc "dính bẫy" khi sửa xe tại vùng cao với những hóa đơn lên tới hàng chục triệu đồng; anh có thể chia sẻ cụ thể dấu hiệu nào cho thấy một garage đang cố tình "vặt" khách overland tại Trung Quốc? Các lỗi mà xe gặp trong hành trình mà anh nhớ nhất?
Dấu hiệu rõ ràng nhất của những garage "chặt chém" là họ thường đưa ra những chẩn đoán rất mơ hồ nhưng lại ngay lập tức đề xuất thay thế cả một cụm linh kiện lớn thay vì sửa chữa chi tiết. Họ đánh vào tâm lý lo sợ của khách du lịch khi phải di chuyển trên những cung đường hiểm trở để đẩy nhanh quyết định sửa chữa với những lý do kiểu như "xe nào đi đường này cũng hỏng thế cả thôi".
Trong chuyến này, tôi nhớ nhất là những lỗi tuy nhỏ nhưng lại cực kỳ khó chịu do tác động của nhiệt độ âm và địa hình khắc nghiệt như cao su bị nứt vỡ, các cảm biến báo lỗi liên tục hay hệ thống treo bị hành hạ đến mức rệu rã. Những chi tiết nhỏ đó nếu không tỉnh táo sẽ biến thành những hóa đơn khổng lồ khiến bạn phải "xót ví".
Với những chiếc xe "te tua" sau chuyến đi, theo anh bộ phận nào là dễ bị tổn thương nhất khi phải vận hành liên tục ở độ cao trên 5.000m trong thời tiết âm độ?
Ở độ cao và nhiệt độ khắc nghiệt đó, trong khi động cơ thường vẫn lầm lì chịu đựng được thì những chi tiết "phần mềm" và phụ trợ lại là những thứ đổ bệnh sớm nhất.
Hệ thống treo phải làm việc quá tải trên địa hình xấu, cộng với các loại gioăng phớt, cao su bị co ngót và giòn đi nhanh chóng do lạnh, khiến chúng trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương.
Đặc biệt là các cảm biến điện tử, chúng bắt đầu nhảy loạn xạ khi đối mặt với sự thay đổi áp suất và nhiệt độ đột ngột, khiến chiếc xe vốn đang khỏe mạnh cũng có thể trở nên "dở dở ương ương" bất cứ lúc nào.
Kinh nghiệm "ngã ở đâu đứng dậy ở đó" của anh trong chuyến này là gì, đặc biệt là khi các lý thuyết trong sách vở không còn áp dụng được vào thực tế sửa xe giữa thảo nguyên?
Bài học lớn nhất mà tôi đúc rút được chính là sự linh hoạt và thực dụng. Giữa thảo nguyên bao la, khi xung quanh không có bất kỳ một trạm dịch vụ chuyên nghiệp nào, mọi lý thuyết hoàn hảo trong sách vở đều trở nên vô nghĩa.
Bạn không cần phải sửa chiếc xe sao cho "đúng chuẩn" của hãng, mà mục tiêu duy nhất là làm sao để chiếc xe có thể lăn bánh tiếp và đảm bảo an toàn ở mức tối thiểu cho hành trình phía trước. Đôi khi, một giải pháp "chữa cháy" đầy bản năng lại là cứu cánh duy nhất để đưa cả gia đình thoát khỏi cảnh kẹt lại giữa cái lạnh cắt da của vùng cao nguyên.
Việc thuê một chiếc Tank 300 nội địa Trung Quốc để tiếp tục hành trình đã giúp anh nhận ra sự khác biệt gì về hiệu năng giữa xe bản địa và xe độ từ Việt Nam mang sang?
Cầm lái chiếc Tank 300 nội địa, tôi mới thực sự thấu hiểu thế nào là "xe được sinh ra cho mảnh đất này". Chiếc xe bản địa được tinh chỉnh vô cùng hoàn hảo để tương thích với chất lượng nhiên liệu địa phương, áp suất không khí ở vùng cao và cả những đặc thù khí hậu khắc nghiệt nhất của Trung Quốc.
Những chiếc xe độ từ Việt Nam mang sang dù rất cá tính, mạnh mẽ và thể hiện được cái tôi của chủ nhân, nhưng khi bị ném vào một môi trường quá đặc thù như vậy, chúng vẫn bộc lộ những giới hạn nhất định mà sự chuẩn bị tại quê nhà chưa thể lường hết được.
Bài toán đưa chiếc xe gặp tai nạn từ Trung Quốc băng qua Lào về lại Việt Nam là một quy trình cực kỳ phức tạp; anh đã phải tháo gỡ từng "mắt xích" về thuế quan và vận chuyển như thế nào?
Đó thực sự là một trận đánh dài hơi và đầy cân não mà tôi sẽ không bao giờ quên. Quãng đường 4.000km từ điểm gặp nạn ở Lý Đường về tới Cần Thơ không quá dài về mặt vật lý, nhưng lại là một hành trình đầy thách thức về thủ tục pháp lý.
Vì xe đã làm thủ tục xuất cảnh từ Việt Nam sang Lào bằng đường bộ, nên nguyên tắc bắt buộc là tôi phải đưa xe quay trở lại đúng con đường đó để đóng dấu xác nhận trên giấy liên vận, chứ không thể đơn giản là đóng container gửi đường biển về nước. Tôi đã phải chạy đua với thời gian trước khi visa hết hạn, làm việc với cảnh sát giao thông và sở giao thông địa phương tại Trung Quốc để xác nhận hiện trạng xe bị tai nạn.
Gian nan nhất là công đoạn tìm kiếm xe cứu hộ xuyên biên giới, tôi đã phải tận dụng mọi mối quan hệ từ anh em Overland tại Việt Nam để kết nối với những đơn vị vận tải bên nước bạn, nhằm tối ưu hóa chi phí vốn đang cực kỳ đắt đỏ trên vùng cao nguyên.
Sau 30 ngày gửi xe tại kho gần cửa khẩu để đi nốt hành trình bằng xe thuê, tôi quay lại tự tay xử lý những lỗi cơ bản như bể van vòi hay lệch dây curoa để xe có thể tự lăn bánh qua biên giới dưới những ánh mắt vừa ngạc nhiên vừa buồn cười của lực lượng hải quan.
Cuộc hành trình "kéo xác" xe từ Mohan về Boten rồi xuyên qua những cung đường đèo hiểm trở của Lào để về tới cửa khẩu Tây Trang (Điện Biên) là một chuỗi những ngày dài mệt mỏi nhưng đầy tự hào, vì cuối cùng tôi đã không bỏ lại người bạn đồng hành của mình ở nơi xứ người.
Trong những thời khắc căng thẳng nhất của sự cố, sự hỗ trợ từ cộng đồng Overland tại Việt Nam đã tác động thế nào đến quyết định "đi tiếp hay dừng lại" của anh?
Trong những giây phút đứng giữa ranh giới của việc bỏ cuộc hay đi tiếp, sự đồng hành của cộng đồng Overland Việt Nam giống như một điểm tựa tinh thần vững chắc giúp tôi giữ được sự tỉnh táo. Sự hỗ trợ ấy không chỉ nằm ở những lời động viên sáo rỗng, mà là những kinh nghiệm thực chiến, những lời khuyên trực diện vào vấn đề và cảm giác ấm lòng khi biết rằng mình không phải đang đơn độc xoay xở giữa một đất nước xa lạ.
Chính sự tiếp sức đó đã thôi thúc tôi phải bình tĩnh hơn để đưa ra những quyết định đúng đắn cho cả gia đình và đoàn xe.
Anh và vợ đã phân chia công việc ra sao để vừa giữ vững tinh thần gia đình, vừa có thể ngồi lại tính toán phương án tài chính khi chi phí sửa chữa phát sinh ngoài dự kiến quá lớn?
Chúng tôi vận hành giống như một đội ngũ chuyên nghiệp hơn là một cặp vợ chồng thông thường trong giai đoạn khủng hoảng đó.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về các vấn đề kỹ thuật, lộ trình và tìm kiếm các phương án xử lý sự cố tại hiện trường. Trong khi đó, vợ tôi là người cầm trịch về tài chính, kiểm soát chặt chẽ các khoản chi và quan trọng nhất là giữ cho ngọn lửa tinh thần của gia đình không bị dập tắt bởi những lo âu về tiền bạc.
Chúng tôi thống nhất với nhau rằng không để cảm xúc cá nhân chi phối các quyết định liên quan đến ngân sách, nhờ vậy mà mọi việc mới được giải quyết một cách êm xuôi dù chi phí phát sinh là một con số không hề nhỏ.
Anh nhắc đến chi phí tài chính, vậy tổng chi phí thực tế cho chuyến đi 60 ngày đầy biến động này là bao nhiêu?
Đây là một con số có thể gây sốc cho nhiều người, nhưng nó phản ánh đúng thực tế của một chuyến đi đầy rẫy rủi ro.
Tổng cộng nhà mình đã chi ra khoảng hơn 740 triệu đồng cho hành trình này. Trong đó, chi phí chuẩn bị ban đầu và thủ tục giấy phép chiếm khoảng 385 triệu, sinh hoạt phí 60 ngày mất thêm 90 triệu.
Tuy nhiên, phần "nặng đô" nhất chính là chi phí phát sinh sau sự cố lật xe, bao gồm việc cứu hộ nhiều chặng, thuê xe Tank 300 thay thế và bù đắp các thiết bị ghi hình, đồ camping bị hư hỏng lên tới hơn 265 triệu đồng.
Đó là chưa tính đến chi phí sửa chữa xe chính thức khi về tới Việt Nam. Con số này là một bài học đắt giá về việc luôn phải có một quỹ dự phòng rủi ro đủ lớn khi dấn thân vào những chuyến Overland xuyên quốc gia.
Anh nói Internet chập chờn giúp anh "trải nghiệm chậm hơn, sâu hơn"; vậy khoảnh khắc nào anh cảm thấy mình thực sự "chạm" vào được linh hồn của vùng đất đó mà không cần thông qua màn hình điện thoại?
Đó là những buổi chiều tà dừng xe giữa thảo nguyên mênh mông, khi điện thoại hoàn toàn mất sóng và mọi ý định chụp ảnh hay quay phim đều bị gác lại. Lúc đó, chỉ còn tôi đối diện với thiên nhiên, lắng nghe tiếng gió rít qua khe cửa xe và cảm nhận cái lạnh ngấm dần vào da thịt.
Trong sự tĩnh lặng tuyệt đối của một vùng đất không có dấu chân người, tôi thấy mình thực sự hiện diện ở đó, hít thở bầu không khí đó bằng cả tâm hồn chứ không phải thông qua một ống kính vô tri. Đó là khoảnh khắc mà tôi nhận ra, vẻ đẹp thực sự của hành trình nằm ở những thứ không thể đóng gói vào một tệp tin video nào cả.
Sau một hành trình "lúc đi lành lặn, lúc về te tua", giá trị lớn nhất mà anh mang về trong hành lý của mình không phải là hình ảnh đẹp, mà là gì?
Giá trị lớn nhất mà tôi có được sau chuyến đi "bầm dập" này chính là sự trưởng thành trong khả năng ra quyết định dưới áp lực nghẹt thở. Tôi học được cách định giá rủi ro, biết khi nào cần phải dũng cảm tiến lên và khi nào phải chấp nhận dừng lại để bảo toàn lực lượng.
Hành lý tôi mang về không chỉ là những kỷ niệm, mà là một bản lĩnh mới: sẵn sàng đối mặt với sự bất định và luôn biết rõ mình có thể trả giá đến mức nào để theo đuổi đam mê.
Nếu có một người cũng muốn tự lái xe từ Việt Nam qua Trung Quốc như anh, lời khuyên đầu tiên anh muốn dành cho họ là gì?
Đừng tốn thời gian hỏi rằng "liệu có đi được không", vì thực tế là người ta đã đi và vẫn đang đi. Thay vào đó, hãy nghiêm túc tự hỏi bản thân mình một câu thôi: "Nếu có sự cố nghiêm trọng xảy ra giữa nơi hoang vu, mình có đủ bản lĩnh và tài chính để chịu nhiệt đến mức nào?". Chỉ khi bạn đưa ra được một câu trả lời sòng phẳng cho chính mình, lúc đó hãy nổ máy và bắt đầu hành trình.
Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện. Chúc anh luôn thành công trong những hành trình sắp tới!
