Bốn giờ chiều một ngày tháng năm tại Hà Nội. Anh Tùng, tài xế công nghệ với hơn năm năm kinh nghiệm chạy giao đồ ăn quanh khu phố cổ, vừa hoàn thành đơn hàng thứ mười chín trong ngày. Trên màn hình điện thoại của anh, ứng dụng đang gợi ý tuyến đường ngắn nhất đến điểm giao tiếp theo qua phố Hàng Bạc. Anh không đi theo. "Giờ này phố đó kẹt lắm," anh nói, "tôi rẽ vào ngõ Phất Lộc nhanh hơn ba phút." Ba phút với anh Tùng là khoảng cách giữa một đơn hàng được giao đúng giờ và một đánh giá năm sao biến mất.
Câu chuyện của anh Tùng nhân lên hàng triệu lần mỗi ngày trên khắp các đô thị châu Á, và đó là lý do nghiên cứu mới được HERE Technologies công bố mang tên "Inside the Two-Wheeler Landscape in APAC: Key Trends and Rider Behaviors" đáng được đọc kỹ. Nghiên cứu khảo sát hơn 2.400 người lái xe hai bánh trên toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương, và chỉ ra một con số đặc trưng của Việt Nam mà không thị trường nào trong khu vực có được.
Xe máy ở Việt Nam đã vượt qua vai trò của một phương tiện thông thường. Theo nghiên cứu của HERE, 95% người lái Việt Nam sử dụng xe hai bánh hằng ngày, 32% phụ thuộc trực tiếp vào nó để tạo thu nhập, và 50% sử dụng công cụ điều hướng thường xuyên. Khi gần một phần ba số người lái phụ thuộc trực tiếp vào xe máy để kiếm sống, mỗi sai số nhỏ trong định tuyến đều quy về một con số kinh tế cụ thể.
"Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất từ nghiên cứu của chúng tôi là điều hướng không chỉ đơn thuần là một tính năng mà ngày càng được xem là một hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ con người trong việc di chuyển, làm việc và tạo ra thu nhập trên khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương."
Ông Abhijit Sengupta, Giám đốc Điều hành Đông Nam Á và Ấn Độ — HERE TechnologiesKhi xe máy là hạ tầng kinh tế, thì điều hướng cũng phải vận hành như hạ tầng. Một con số khác trong nghiên cứu cho thấy khoảng cách giữa thực tế đó và những gì các ứng dụng bản đồ phổ biến hiện đang cung cấp.
Anh Tùng là một trong số đó. "App vẫn hay chỉ tôi đi qua ngã tư mà giờ tan tầm thì xe nối đuôi nhau cả cây số. Tôi học thuộc rồi nên tự biết đường nào tránh, nhưng tài xế mới vào nghề thì cứ tin app mà chạy, hôm nào không quen đường là chậm đơn liên tục," anh nói.
Câu chuyện của anh phản ánh lý do tại sao người lái Việt Nam đặc biệt đề cao tính năng tối ưu hóa lộ trình. Theo nghiên cứu của HERE, 62% người dùng tại Việt Nam đánh giá đây là tính năng điều hướng quan trọng nhất, sau đó là điều hướng bằng giọng nói theo từng chặng ở mức 60% và cảnh báo giao thông theo thời gian thực ở mức 51%. Một nghiên cứu khu vực rộng hơn của HERE còn cho thấy 50% tài xế kinh tế gig mất thu nhập trực tiếp vì các sai sót định tuyến.
So với khu vực, profile của người lái Việt Nam có một đặc trưng riêng. Người Indonesia ưu tiên điều hướng giọng nói cao hơn, phản ánh nhu cầu rảnh tay trong giao thông Jakarta. Người Ấn Độ đặt nặng cảnh báo giao thông thời gian thực và giao diện bản đồ toàn màn hình. Người Thái Lan có ưu tiên gần Việt Nam hơn với trọng tâm tối ưu lộ trình. Nhưng theo ông Sengupta, Việt Nam là quốc gia hội tụ nhiều xu hướng cùng lúc.
"Việt Nam hội tụ nhiều yếu tố đáng chú ý: mức độ phụ thuộc hằng ngày vào xe hai bánh cao, nhu cầu điều hướng thời gian thực cao, kỳ vọng ngày càng gia tăng về độ an toàn và tốc độ điện hóa nhanh. Qua đó, Việt Nam là một thị trường quan trọng và đáng theo dõi khi công nghệ điều hướng xe hai bánh đang dần phát triển từ chức năng chỉ đường cơ bản thành một lớp hạ tầng di chuyển thông minh hơn dành cho người lái, doanh nghiệp và đô thị."
Ông Abhijit Sengupta, HERE Technologies
Bốn yếu tố ông Sengupta nhắc tới đang sắp được kiểm chứng trong một thí nghiệm sống quy mô đô thị. Theo Chỉ thị số 20 do Thủ tướng ban hành tháng 7 năm 2025, Hà Nội sẽ triển khai lộ trình để đến ngày 1 tháng 7 năm 2026 không còn xe môtô, xe gắn máy chạy nhiên liệu hóa thạch lưu thông trong Vành đai 1, sau đó mở rộng ra Vành đai 2 từ năm 2028 và Vành đai 3 từ năm 2030.
Hà Nội đã xác nhận hướng triển khai sẽ là thí điểm theo khu vực và khung giờ trước khi áp dụng đồng loạt, nhưng dù theo hình thức nào, hành vi di chuyển của hàng trăm nghìn người lái trong nội đô cũng sẽ bắt đầu thay đổi từ giữa năm tới. Đối với một công ty bản đồ số toàn cầu, đây là một bài toán dữ liệu chưa có lời giải mẫu.
"Khi một thành phố trải qua quá trình chuyển đổi nhanh về cơ cấu loại hình phương tiện, một trong những thách thức lớn nhất là hành vi di chuyển sẽ thay đổi không đồng đều. Các nhóm người lái, loại phương tiện và mục đích di chuyển khác nhau sẽ thích nghi với tốc độ khác nhau và tạo ra một môi trường giao thông biến động, trong đó luồng lưu thông, điểm ùn tắc và hành vi định tuyến liên tục thay đổi."
Ông Abhijit Sengupta, HERE TechnologiesBa lớp bài toán mà HERE đã xác định đều liên quan trực tiếp tới những gì Hà Nội sắp đối mặt. Thứ nhất là duy trì độ chính xác dữ liệu theo thời gian thực, bởi khi quy định mới có hiệu lực, lưu lượng giao thông sẽ không đơn giản giảm xuống tại Vành đai 1 mà sẽ dịch chuyển sang các tuyến đường lân cận theo những đường nét mà không một mô hình tĩnh nào có thể dự báo trước. Thứ hai là việc hiểu rõ các mô hình nhu cầu mới được thúc đẩy bởi quá trình điện hóa, bao gồm hành vi tìm trạm sạc, thói quen di chuyển có tính toán quãng đường còn lại, và áp lực hạ tầng sạc tại từng khu vực. Thứ ba là duy trì độ tin cậy của công nghệ điều hướng trong giai đoạn mà cả người lái lẫn cơ quan quản lý đều đang điều chỉnh thói quen.
Có một điểm kỹ thuật ít người ngoài ngành để ý nhưng lại nằm ở trung tâm bài toán này. Bản đồ dành cho xe hai bánh không phải là bản đồ ô tô thu nhỏ, và đây là một sự khác biệt mà ngành bản đồ số đã phải mất nhiều năm để thừa nhận và xây dựng riêng.
"Với xe hai bánh, hệ thống định tuyến cần phản ánh đúng hành vi di chuyển thực tế và điều kiện giao thông đô thị. Điều này bao gồm việc định tuyến các tuyến đường hẹp, đường tắt, hoặc các tuyến đường ô tô không thể đi vào, trong khi vẫn tuân thủ các quy định địa phương như hạn chế dành cho cao tốc hoặc quy tắc lưu thông riêng theo loại hình phương tiện."
Ông Abhijit Sengupta, HERE TechnologiesSâu hơn, có những đặc thù mà bản đồ ô tô không cần biết tới. Những khúc cua gấp mà chỉ xe máy thực hiện được, những con ngõ rộng chưa tới hai mét ở phố cổ Hà Nội vẫn là tuyến đường hợp lệ, những khung giờ một đoạn phố cấm ô tô nhưng vẫn cho xe máy đi, và cả những thói quen di chuyển mang tính địa phương như rẽ qua vỉa hè khi tắc, dừng tránh mưa, đỗ tạm để mua nhanh một thứ gì đó. Nếu hệ thống bản đồ chỉ đơn giản dùng dữ liệu ô tô và đưa cho người lái xe máy, kết quả sẽ là chỉ đường vòng vèo, ETA sai lệch, và đôi khi là dẫn vào tuyến đường không phù hợp.
Tham vọng của HERE là biến nửa tiếng đó thành lợi nhuận thực sự cho người lái và đội xe. Công ty đã triển khai một tổ hợp ba giải pháp cho xe hai bánh. HERE Real-time Traffic liên tục thu thập dữ liệu thời gian thực về lưu lượng, mức độ ùn tắc và các sự cố. HERE Routing xây dựng hành trình tối ưu dựa trên loại hình phương tiện và khả năng tiếp cận thực tế của tuyến đường. HERE AI Assistant cho phép người lái tương tác bằng giọng nói tự nhiên để tìm đường mà không cần nhìn hoặc chạm vào thiết bị.
"Đối với các doanh nghiệp vận hành đội xe tại Việt Nam, đây là cơ hội để chuyển đổi từ mô hình vận hành mang tính phản ứng sang quá trình đưa ra quyết định hoàn toàn dựa trên dữ liệu, từ đó cải thiện hiệu quả, độ an toàn và năng suất tài xế trên quy mô lớn."
Ông Abhijit Sengupta, HERE Technologies
Tất cả những điều trên đều có một mẫu số chung không thể bỏ qua, đó là tốc độ điện hóa xe hai bánh. Việt Nam đang dẫn đầu khu vực ASEAN ở mảng này, với các hãng nội địa như VinFast, Yadea và DatBike chiếm phần lớn thị phần.
"Khi xe điện hai bánh ngày càng được kết nối, vai trò của bản đồ phát triển từ công cụ chỉ đường cơ bản thành một lớp hạ tầng số cốt lõi hỗ trợ việc đưa ra quyết định trong quá trình di chuyển."
Ông Abhijit Sengupta, HERE Technologies
Trở lại với câu chuyện của anh Tùng, có một điều gần như chắc chắn. Đến giữa năm sau, khi lộ trình Vành đai 1 bắt đầu được thí điểm, anh sẽ phải tính toán lại đường đi quen thuộc của mình. Có thể chiếc xe xăng đã đồng hành với anh suốt 5 năm sẽ phải thay bằng xe điện. Có thể những ngõ tắt anh thuộc lòng sẽ không còn là lựa chọn vào một số khung giờ. Có thể nhịp giao hàng của cả nền tảng anh đang chạy cũng sẽ phải điều chỉnh để phù hợp với cấu trúc giao thông mới.
Trong tất cả những điều có thể đó, có một thứ chắc chắn sẽ không thay đổi. Anh sẽ vẫn cần một bản đồ đủ thông minh để hiểu cách anh đang di chuyển, đủ nhanh để bắt kịp giao thông đang dịch chuyển, và đủ tin cậy để anh không phải tự học thuộc đường nữa.
Về nghiên cứu
Báo cáo "Inside the Two-Wheeler Landscape in APAC: Key Trends and Rider Behaviors" do HERE Technologies thực hiện, khảo sát hơn 2.400 người lái xe hai bánh tại 6 thị trường: Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc và Nhật Bản.
