Số phận của những kỹ sư ô tô Việt tại Nhật thời khủng hoảng

Như mọi năm, Tết Nguyên Đán chứng kiến sự hội ngộ và đòan tụ của những người Việt làm ăn xa xứ trở về với gia đình. Nhưng cuộc đòan tụ thời khủng hoảng cũng chứa những mùi vị khác với tết năm nào.

Phóng viên AutoPro đã có cuộc tiếp xúc với anh Trần Duy Đông, một kỹ sư Việt Nam làm việc tại dây chuyền sản xuất hộp số cho tập đòan Toyota tại Nhật. Tốt nghiệp đại học Bánh Khoa Hà Nội, khoa cơ khí ô tô năm 2007, anh Đông là một trong số ít các sinh viên trẻ có cơ hội được sang Nhật làm việc. Sau một năm sống và làm việc trên đất bạn, không ngừng phấn đấu và mang lại nhiều thành tích cho công ty, anh chưa bao giờ nghĩ rằng, cái tết “trâu vàng” lại là cái tết “sóng gió” đến thế đối với anh và các đồng nghiệp.

Chia sẻ những tâm sự rất thực trong những ngày đầu năm mới, anh Đông hé lộ cho chúng ta đôi điều về cuộc sống các kỹ sư trong một tập đòan ô tô xe máy lớn trước những biến động chao đảo của kinh tế tòan cầu.

“Năm mới đến cùng với sự leo thang của tỷ giá đồng Yên Nhật. Nếu như vào lúc khác thì mấy anh em Việt Nam tại đây mừng lắm. Chúng tôi chỉ mong tỉ giá cao để khi đổi sang tiền Việt gửi về quê nhà sẽ được thêm đồng ra đồng vào cho gia đình sinh hoạt. Nhưng lúc này, đồng Yên cao đồng nghĩa với việc xuất khẩu ô tô khó khăn hơn và nguy cơ mất việc của người lao động nước ngoài tại Nhật càng treo lơ lửng trước mắt.

Các dấu hiệu khủng hoảng đã được biết đến từ tháng 8, khi các dây chuyền sản xuất không còn hoạt động 24/24 và cũng không có nhiều dây chuyền mới được lắp đặt. Và cũng trong tháng 8, Trưởng nhóm của tôi tại Aisin Kiko - một công ty sản xuất hộp số thuộc tập đoàn Toyota, thông báo cho toàn nhóm biết rằng lợi nhuận của công ty tháng này là bằng không và bắt đầu kêu gọi tiết kiệm.

Báo cáo tài chính tháng 9 của công ty đã xuất hiện hai chữ “thua lỗ” và đi kèm với nó là hàng loạt biện pháp thắt lưng buộc bụng: giảm giờ làm thêm, tắt máy tính trong giờ nghỉ trưa, công nhân được cho nghỉ luân phiên không ăn lương… Cắt giảm làm ngoài giờ khiến cho ai nấy buồn so bởi đó chính là nguồn thu nhập bổ sung chủ yếu ngoài lương cơ bản và thưởng. Ohiwa, anh chàng ngồi kế tôi than vãn rằng từ lúc bắt đầu đi làm đến nay chưa bao giờ nhìn thấy một con số ít ỏi như vậy trong bảng lương của mình. Mọi người ai nấy đều tỏ ra căng thẳng, hối hả, bận rộn mặc dù chắc chắn là chả có nhiều việc để phải bận rộn đến thế.

Tại JPC - một công ty cung cấp thiết bị sản xuất cho Toyota, có trụ sở tại thành phố Toyota tình hình còn thê thảm hơn. Các lao động thời vụ người nước ngoài “được ưu tiên” cắt giảm, buồn thay trong đó có 7 người Việt Nam. Nhân viên chính thức phải chia sẻ khó khăn cùng công ty bằng cách chấp nhận hưởng 50% lương, ban lãnh đạo khuyến khích nhân viên nghỉ phép và cả nghỉ không lương.

Anh Việt, một người bạn của tôi đang làm việc ở nhà máy Motomachi, một trong 12 nhà máy lớn nhất của Toyota kể, có những hôm trong văn phòng chỉ còn lạị một chàng Argentina, một Ấn Độ và anh nữa là 3 người. Các nhân viên người Nhật thì rủ nhau đi chơi, đi nghỉ phép vì có đến văn phòng cũng không có việc gì để làm. Mang CV ra “tô điểm lén lút” có lẽ là việc làm bận rộn và dồn tâm huyết nhất của các nhân viên trong những thời điểm như thế này.

Điều gì đến cũng phải đến. Bắt đầu từ tháng 11, đã có hơn mười anh em kỹ sư Việt Nam trong công ty xách va-ly về nước vì chính sách cắt giảm nhân sự tại các công ty Nhật. Một số khác cũng đã nhận quyết định thôi việc, một số vẫn đang tiếp tục làm việc nhưng hai chữ thất nghiệp như cái án treo đang lơ lửng trên đầu.

Đêm 30 Tết, mọi người quây quần tổ chức tất niên và chúc nhau “năm mới có nhiều niềm vui mới”, nhưng trên gương mặt mọi người ai cũng phảng phất nỗi bất an. Chiều mùng 1 Tết, một linh cảm không tốt xâm chiếm khi ra về tôi nhận thấy ánh nhìn khác lạ của sếp phó và qua cửa sổ, các lãnh đạo đang chụm đầu bàn bạc. Tôi biết tôi sắp trở thành người mở hàng năm mới cho chiến dịch đào thải của công ty.

Không phải chờ đợi lâu, ngay sáng mùng 2, tờ quyết định nghỉ việc được gửi đến chỗ tôi kèm theo vô vàn lời xin lỗi (người Nhật luôn lịch sự như vậy, trong mọi tình huống). Tôi bình thản nhận lấy và cộp dấu, bởi tôi biết một người đã ngồi chơi xơi nước 3 tháng liền thì không còn lý do gì để ở lại công ty trong thời buổi khó khăn này. Tôi ngồi lại văn phòng sắp xếp đồ dùng cá nhân, các giấy tờ cần thiết, trong số đó có cả tấm bằng khen cho thành tích “hòan thành xuất sắc nhiệm vụ” cách đó mới chỉ 4 tháng.

Có buồn và lo lắng khi trở về Việt Nam, thất nghiệp giữa tình cảnh khủng hoảng kinh tế không ư? Thực ra tôi vẫn thấy mình may mắn lắm, bởi tôi còn Việt Nam để mà quay về. Còn hàng trăm, hàng nghìn người lao động Nhật Bản bị mất việc và bị đuổi ra khỏi ký túc xá của công ty đang nằm vạ vật trong các sân ga, các đường hầm dành cho người đi bộ kia, họ biết đi đâu về đâu, do không có tiền hay cũng có thể do không có nơi để về.”

Một nền kinh tế mạnh như Nhật Bản, một tập đòan sản xuất ô tô thế giới hàng đầu như Toyota lại càng là những đối tượng phải “đứng mũi chịu sào” trước cơn bão khủng hoảng tài chính. Anh Đông, cũng giống như những kỹ sư Việt khác từng nung nấu ước mơ tu nghiệp và đổi đời tại xứ mặt trời mọc, sẽ phải quay trở về Việt Nam và tìm một hướng đi mới cho mình.